Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie to miejsce, które nie pozwala zapomnieć. Powstało jesienią 1944 roku na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady, jako pierwsza tego typu instytucja w Europie. Rozciąga się na 90 hektarach, gdzie zachowało się około 70 obiektów historycznych – baraków, komór gazowych, krematorium. To nie jest łatwe zwiedzanie, ale jedno z tych doświadczeń, które zostają w pamięci na długo.
- autentyczne obiekty obozowe
- poruszające wystawy multimedialne
- monumentalny Pomnik Walki i Męczeństwa
- zachowane miejsca egzekucji
- cisza sprzyjająca zadumie
Historia miejsca – od obozu do muzeum
Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny KL Lublin, potocznie nazywany Majdankiem, funkcjonował od jesieni 1941 do lipca 1944 roku. W ciągu tych 34 miesięcy zginęło tu blisko 80 tysięcy osób – głównie Żydów, Polaków, Białorusinów, Ukraińców i Rosjan. Obóz został wyzwolony przez wojska sowieckie w lipcu 1944 roku, a już kilka miesięcy później, w listopadzie, utworzono tu muzeum.
To właśnie tutaj po raz pierwszy na świecie zdecydowano się zachować teren byłego obozu jako miejsce pamięci. Nie zburzono baraków, nie zasypano rowów egzekucyjnych. Pozostawiono je jako świadectwo zbrodni, które tu się wydarzyły. W pierwszych latach skupiano się na konserwacji obiektów i porządkowaniu dokumentów. Pierwszą muzealną wystawę otwarto już w 1945 roku.
W 1969 roku, w 25. rocznicę wyzwolenia obozu, wzniesiono Pomnik Walki i Męczeństwa wraz z Mauzoleum, w którym zgromadzono prochy pomordowanych więźniów. Ten monumentalny kompleks, zaprojektowany przez Wiktora Tołkina, stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu Lublina. Na kopule mauzoleum widnieje napis: „Los nasz dla Was przestrogą”.
Kolumna Trzech Orłów, która stoi na terenie muzeum, została zbudowana przez więźniów jeszcze w 1943 roku, gdy obóz wciąż funkcjonował. To jedyne tego typu rzeźby powstałe w KL Lublin.
Co zobaczysz na terenie muzeum
Zwiedzanie Majdanka to spacer po zachowanej części dawnego obozu. Teren jest ogromny – te 90 hektarów robi wrażenie. Zachowało się jedno z pięciu pól więźniarskich (pole III) oraz część zabudowań administracyjnych i gospodarczych.
Najważniejsze obiekty to miejsca bezpośrednio związane z masową eksterminacją: komory gazowe w budynku dawnej łaźni obozowej, krematorium (zarówno „stare” jak i „nowe”) oraz rowy egzekucyjne, w których rozstrzelano około 18 tysięcy Żydów podczas akcji „Erntefest” w listopadzie 1943 roku. Te miejsca zwiedzasz w ciszy, która sama się narzuca.
Ekspozycje urządzono w dziewięciu barakach historycznych. W baraku nr 62 znajduje się multimedialna wystawa „Więźniowie Majdanka” – zdjęcia, biogramy, osobiste pamiątki, audiowizualne relacje ocalałych oraz nowoczesne aplikacje multimedialne. Jest tam też archiwalny film nakręcony w 1944 roku przez sowieckich filmowców tuż po wyzwoleniu obozu.
Barak nr 55 poświęcono zagładzie Żydów w ramach niemieckiej akcji „Reinhardt”. W baraku nr 43 zobaczysz wystawę „Majdanek – przeszłość i teraźniejszość” – 13 par fotografii archiwalnych i współczesnych, które pokazują jak zmieniał się teren przez ostatnie 70 lat.
Wystawy historyczne i edukacyjne
Muzeum przygotowało kilka wystaw, które pomagają zrozumieć kontekst tego miejsca. „Lublin w czasie okupacji niemieckiej” pokazuje historię miasta zilustrowaną wielkimi formatami fotografii historycznych i współczesnych. Są też tablice z relacjami świadków, podświetlone komentarze historyczne, mnóstwo materiałów informacyjnych.
Wzdłuż III i IV pola więźniarskiego prowadzi ścieżka historyczna „Tu śmierć. Obozy III Rzeszy” – 19 plansz z fotografiami historycznymi, cytatami z relacji ocalałych, statystykami i mapami. To kompendium wiedzy o różnych typach niemieckich obozów od 1933 do 1945 roku.
W Centrum obsługi zwiedzających można zobaczyć wystawę „Pamięć miejsca” – fotografie ze zbiorów muzeum, w tym prace lubelskich twórców z fotoklubów „Zamek” i grupy „Plama”. Fotografie dokumentują nie tylko historię, ale też pokazują jak artyści próbowali uchwycić pamięć tego miejsca.
W 1987 roku muzeum odwiedził Jan Paweł II podczas swojej trzeciej pielgrzymki do Polski. Plan wizyty obejmował modlitwę przy prochach pomordowanych w Mauzoleum.
Pomniki i miejsca pamięci
Monumentalny Pomnik Walki i Męczeństwa składa się z trzech części: symbolicznego Pylonu, drogi i Mauzoleum z kopułą, pod którą znajduje się kurhan z prochami ofiar. To potężna, surowa konstrukcja, która dominuje nad okolicą. Widać ją z daleka.
Drugi ważny element to Pomnik-Brama przy wejściu głównym. W 2003 roku wzniesiono też nowy obelisk ku pamięci żydowskich ofiar „Erntefest” – masowej egzekucji z 3 i 4 listopada 1943 roku, podczas której zamordowano około 18 tysięcy więźniów żydowskich.
Dla kogo jest to miejsce
Majdanek to trudne miejsce. Muzeum oficjalnie nie zaleca przyjeżdżać z dziećmi poniżej 13. roku życia – nie chodzi tylko o to, że wymagana jest cisza, ale przede wszystkim o ciężar tego, co tu zobaczysz. To nie jest atrakcja turystyczna w zwykłym sensie, ale lekcja historii, która wymaga odpowiedniej dojrzałości.
Miejsce to trafia przede wszystkim do osób zainteresowanych historią II wojny światowej, Holokaustem, ale też do tych, którzy chcą zrozumieć mechanizmy totalitaryzmu i ludobójstwa. Przyjeżdżają tu szkoły (starsze klasy), grupy studenckie, historycy, ale też zwykli ludzie, którzy czują potrzebę zobaczenia i zrozumienia.
Warto przyjechać przygotowanym – choćby pobieżnie znać historię obozu. Zwiedzanie bez kontekstu może być przytłaczające i niezrozumiałe. Muzeum prowadzi szeroką działalność edukacyjną, oferuje materiały online, podcasty, cykle historyczne.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Teren muzeum i obiekty historyczne są otwarte codziennie od poniedziałku do niedzieli w godzinach 9:00-18:00. Muzeum nie wymaga wcześniejszej rezerwacji dla osób zwiedzających indywidualnie.
Oprowadzanie z przewodnikiem w języku polskim bez rezerwacji odbywa się w soboty i niedziele o godzinie 11:00. W lipcu i sierpniu dostępne są dodatkowe terminy o 14:15 oraz w pozostałe dni tygodnia z wyjątkiem poniedziałków. Ceny oprowadzania: bilet normalny 25 zł, bilet ulgowy 20 zł. Oferta nie dotyczy grup zorganizowanych, które muszą dokonać wcześniejszej rezerwacji.
Muzeum znajduje się przy ulicy Droga Męczenników Majdanka 67 w Lublinie. Dojazd komunikacją miejską: autobusami linii 23 lub 156 do przystanku „Majdanek”. Z centrum Lublina to około 15-20 minut jazdy. Samochodem można dojechać od strony ulicy Drogi Męczenników Majdanka – jest parking dla zwiedzających.
Od 7 kwietnia 2026 roku wejścia do muzeum od ulic Cmentarnej i Tetmajera będą zamknięte – warto to sprawdzić przed wizytą.
Na zwiedzanie warto przeznaczyć minimum 2-3 godziny, choć można tu spędzić znacznie dłużej. Teren jest rozległy, ekspozycji jest wiele, a tempo zwiedzania naturalnie zwalnia – to miejsce wymaga czasu na refleksję. Warto zabrać wygodne buty, bo sporo się tu chodzi, oraz ubrać się stosownie do pogody – większość terenu to przestrzeń otwarta.
Muzeum prowadzi też działalność naukową i wydawniczą. Od 2004 roku zarządza także Muzeum-Miejscem Pamięci w Bełżcu, a od 2012 roku Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. Jest instytucją podległą bezpośrednio Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego.